In een brief aan de Tweede Kamer schrijft minister Vijlbrief over de voortgang van de totstandkoming van een integraal schuldenoverzicht. De auteurs van het Interdepartementale Beleidsonderzoek naar de schuldenketen zetten de komst van dat overzicht in 2024 op nummer één van te nemen ‘essentiële maatregelen’. 

Het beleidspakket uit het Interdepartementale Beleidsonderzoek 'Naar een beter werkende schuldenketen'

Complex

De minister constateert nu dat een overzicht waarin alle schulden van een inwoner samenkomen ‘technisch, juridisch en financieel complex’ is. Om werkelijk alle schulden in één overzicht te krijgen, zouden naar schatting 2,5 miljoen publieke en private schuldeisers moeten worden aangesloten. Dan blijft het overzicht nog steeds incompleet, omdat informele schulden bij familie, vrienden en andere particulieren ontbreken.

Ook de kosten zijn fors. De nota noemt geschatte aansluitkosten van €200.000 tot €2 miljoen per schuldeiser. Dat staat niet in verhouding tot de opbrengst, vindt het kabinet. Daarnaast zijn de verzamelde gegevens niet altijd volledig, juist of actueel. Schulden kunnen worden overgedragen of verkocht en identificatie van de persoon die bij de schuld hoort is niet altijd vanzelfsprekend. 

Een onvolledig overzicht levert schijnzekerheid op, aldus de brief. Ook brengt het bundelen van gevoelige financiële gegevens extra privacy- en beveiligingsrisico's met zich mee. Last but not least twijfelt het ministerie ook aan het nut van een volledig overzicht: '[Het is] onvoldoende onderbouwd (...) dat mensen bij wie de nood het hoogst is hier gebruik van gaan maken'. En 'slechts een kleine groep schuldeisers [vertegenwoordigt] het overgrote deel van de schuldenlast.'

Daarom wil het kabinet 'het beoogde doel’ van de IBO-rapporteurs ‘op een andere manier invullen’, schrijft zij in de brief aan de Kamer.

Zorgen over koerswijziging

'We begrijpen dat, zoals het er nu naar uitziet, het een illusie is dat een totaaloverzicht er ooit zal komen. Als het ministerie zo'n overzicht 'niet proportioneel' en 'ondoelmatig' noemt, en daarom voorlopig kiest voor 'tussenstappen', dan hebben we daar ook begrip voor. Tegelijk hebben we zorgen over deze koerswijziging', zegt senior beleidsadviseur Joeri Eijzenbach van de NVVK.

'In de brief heeft het kabinet het namelijk over ‘inzetten op’, ‘doorontwikkelen van’, ‘initiatieven stimuleren’ en ‘ondersteuning bieden’. Een concreet tussendoel wordt niet benoemd. We vragen ons af of de ‘regie’ waar de minister over spreekt stevig genoeg wordt ingezet. Want ook een gedeeltelijk schuldenoverzicht vraagt een duidelijke regierol van het ministerie.'

Nut is helder

Het doel en het nut van een schuldenoverzicht is voor de minister nog steeds helder: mensen met schulden, schuldhulpverleners en gerechtsdeurwaarders snel inzicht geven in de totale schuldenpositie. Zonder goed zicht op alle schulden is het immers moeilijk om passende hulp en een oplossing te bieden.

Het kabinet kiest via het Programma ‘Inzicht in Schulden’ eerst voor het aan elkaar verbinden van bestaande initiatieven. Denk aan MijnBetaaloverzicht (onder leiding van het CJIB), Schuldenwijzer (van de gerechtsdeurwaarders), het Schuldenknooppunt en Bescherming inkomen bij beslagleggingen.

Besparen of bezuinigen?

Ook een gedeeltelijk overzicht levert al voordeel op voor financiële hulpverleners, stelt het kabinet. Als de tijd voor het inventariseren van schulden met de helft kan worden teruggebracht, spreekt het ministerie over een potentiële besparing van circa €11 miljoen per jaar. Gezien de politieke situatie in Den Haag baart dit ons wel zorgen.Want iedere potentiële besparing kan ook leiden tot bezuiniging. 

Daarnaast wil het kabinet private innovaties stimuleren, zoals bankenapps, toepassingen die betalingsachterstanden signaleren en apps die incassobrieven automatisch ordenen. Aandachtspunt daarbij van het kabinet is: voorkomen dat aan kwetsbare inwoners verdiend wordt via commercieel gebruik van hun financiële gegevens.  Wat ons betreft is ook een aandachtspunt: voorkomen dat er een woud aan initiatieven ontstaat waardoor de innovaties uiteindelijk de hulpvrager niet echt bereiken.

Stip op de horizon blijft

De eerstvolgende stap, aldus de brief van minisgter Vijlbroef, is de publicatie van een ontwikkelagenda, eind dit jaar. Voor hulpvragers en financiële hulpverleners betekent dit vooralsnog: meerdere systemen, verspreide informatie en nog geen betrouwbaar totaalbeeld. De NVVK heeft de afgelopen jaren veel energie gestoken in de totstandkoming van een integraal schuldenoverzicht in de vorm van het Schuldenknooppunt. Het is goed dat het kabinet die ontwikkeling doorzet, zeker nu het SKP onder de publieke paraplu van het Buredau Informatiediensten (BIDN) valt.

Om eraan bij te dragen dat de ontwikkelagenda gevuld wordt met concrete tussendoelen, gaan we graag met de betrokken beleidsambtenaren in gesprek.