Kijk hier de Donderdagmiddagsessie terug

Ambitie vroegsignalering: signalen verbeteren en bereik vergroten

10 oktober 2026

Vroegsignalering werkt alleen goed wanneer signaalpartners eerst zelf doen wat redelijkerwijs mogelijk is om de eerste betalingsproblemen op te lossen. Dat zei senior beleidsadviseur Ellen Hennekens tijdens de Donderdagmiddagsessie die de NVVK organiseerde over het Verbeterplan Vroegsignalering

Energiesector verbetert kwaliteit signalen 

Als voorbeeld verwees Hennekens naar de energiesector. Daar worden door strengere regelgeving, meer klantcontact en betere betalingsregelingen schulden vaker vroegtijdig opgelost. Dat leidt tot minder signalen, en wat resteert is van hogere kwaliteit. Ook de drinkwatersector werkt aan vergelijkbare werkwijzen en standaarden voor sociale incasso. 

Beleidsadviseur Martijn Schut, die de NVVK momenteel versterkt op dit onderwerp, gaf tijdens de sessie kort inzicht in de ontstaansgeschiedenis van vroegsignalering. Sinds de wettelijke verankering in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) in 2021 is vroegsignalering uitgegroeid van een verzameling pilots tot een landelijk georganiseerd systeem voor het vroegtijdig signaleren van betalingsachterstanden als indicatie voor meer schulden.

De ervaringen uit de coronaperiode en de eerste jaren van uitvoering hebben veel inzichten opgeleverd. Mensen wachten gemiddeld 8 jaar na het ontstaan van de eerste schuld voordat ze hulp accepteren of zoeken. Juist daarom blijft vroegsignalering gericht op het sneller in beeld krijgen van inwoners met financiële zorgen, zodat escalatie van schulden kan worden voorkomen. 

Kijk hier de sessie terug

Bekijk hier de gebruikte presentatie. 

Landelijk convenant vroegsignalering 

Het huidige landelijke convenant vroegsignalering wordt inmiddels als enigszins verouderd beschouwd en zal worden vervangen door een nieuw koepel-convenant dat vanaf 2027 moet gaan gelden. De vernieuwde afspraken moeten beter aansluiten op de huidige praktijk en de ambities van gemeenten en signaalpartners. De partners in vroegsignalering zijn hier momenteel over in gesprek. Belangrijke punten zijn: 

• Inzet op sociale incasso door de signaalpartners en proportionaliteit van signalen.
• Aanlevering van signalen op een zelfgekozen moment.
• Herziene afspraken over schuldrust voor inwoners na hulpacceptatie. 
• Een meer uniforme opvolging van signalen door gemeenten.  
• De inzet is dat de huidige constructie met bilaterale modelovereenkomsten – te sluiten tussen élke gemeente en signaalpartner - verdwijnt. In plaats daarvan wordt toegewerkt naar centrale afspraken, uniformere werkprocessen en communicatie via het Schuldenknooppunt. 

Bestuurlijke afspraken en ambities 

Recent ondertekenden het ministerie van Sociale Zaken, VNG, NVVK, Divosa en de signaalpartners nieuwe bestuurlijke afspraken. Daarin zijn concrete doelstellingen vastgelegd voor de komende jaren. De ambitie is om het bereik van vroegsignalering te vergroten van ongeveer 23% naar 40% in 2029. Daarnaast moet de ongewenste uitval van signalen worden teruggebracht van circa 18% naar 9%.  

Om deze ambities waar te maken is structurele financiering beschikbaar gesteld. Er wordt uitgegaan van een investering van twintig miljoen euro per jaar voor de uitvoering van vroegsignalering, de opvolging van signalen en verdere professionalisering van de aanpak. 

Schuldenknooppunt als centrale voorziening 

Een van de belangrijkste veranderingen binnen het stelsel is de introductie van het Schuldenknooppunt als centrale infrastructuur voor de uitwisseling van signalen. Dit platform gaat functioneren als centrale hub tussen signaalpartners en de signaalverwerkers van gemeenten. Het Schuldenknooppunt ondersteunt niet alleen de aanlevering en routering van signalen, maar ook de terugkoppeling vanuit gemeenten naar signaalpartners. De nieuwe structuur maakt het toetreden van meerdere signaalverwerkers mogelijk, wat innovatie en verdere professionalisering mogelijk maakt.

Datakwaliteit, BRP-controles en drempelwaarden 

Veel aandacht gaat uit naar de kwaliteit van signalen en de betrouwbaarheid van gegevens. Signalen vallen soms uit omdat niet alle benodigde informatie aanwezig is of klopt. Om deze ongewenste uitval te voorkomen werkt softewareleverancier xxllnc aan betere controles in de Basisregistratie Persoonsgegevens. Het voorkomt foutieve uitval en vermindert de noodzaak van handmatige correcties. Dit moet leiden tot efficiëntere verwerking binnen gemeentelijke systemen en minder administratieve lasten.

Daarnaast werd gesproken over de rol van drempelbedragen. Hoge financiële grenswaarden bij gemeenten zijn moeilijk uitlegbaar wanneer kwalitatief goede signalen hierdoor buiten beeld blijven. Het streven is daarom om vooral te blijven sturen op de kwaliteit van ontvangen signalen.

Ook worden zogenaamde 'sleper-signalen' kritisch besproken. Deze leveren vaak weinig handelingsperspectief op en zorgen voor een lager bereik.  De inzet is dan ook om aanlevering ervan te voorkomen, waar nodig via regelgeving.  

Datastandaarden en monitoring 

Om landelijke vergelijking en monitoring mogelijk te maken wordt in het project Data Delen Armoede en Schulden (DDAS) gewerkt aan uniforme datastandaarden. Daartoe worden eenduidige definities ontwikkeld voor begrippen als bereik, contactpogingen, succesvolle contacten en acceptatie van hulp. Hierdoor ontstaat bij gemeenten en ketenpartnerseen een betrouwbaarder beeld van prestaties en resultaten. Deze maand ontving het CBS vanuit het project DDAS van de eerste 75 gemeenten vroegsignaleringsdata. 

Terugkoppeling en privacy 

Binnen de juridische kaders van de Algemene Verordering Gegevensbescherming (AVG)  is er doorlopend aandacht voor betere mogelijkheden voor terugkoppeling tussen gemeenten en signaalpartners. Een belangrijk resultaat is dat gemeenten voortaan expliciet terugmelden wanneer een signaal niet verwerkbaar is omdat de gesignaleerde klant niet (meer) in de BRP van de gemeente staat ingeschreven en dus geen ‘inwoner’ is. Hierdoor kunnen signaalpartners gegevens corrigeren en het signaal opnieuw aanbieden aan de juiste gemeente. Ook het terugkoppelen van een overlijden is mogelijk gemaakt. De standaardisering van terugkoppelingen draagt bij aan meer transparantie en een betere samenwerking binnen de keten. 

Wet Proactieve dienstverlening: gamechanger? 

Martijn Schut sloot af met een vooruitblik op toekomstige ontwikkelingen. De recent aangenomen wet rondom proactieve dienstverlening maakt een bredere gegevensuitwisseling mogelijk bínnen gemeenten en met partijen zoals de Belastingdienst, UWV en Dienst toeslagen. Hierdoor ontstaan aanvullende mogelijkheden om financiële problemen eerder te signaleren, bijvoorbeeld beslag op een uitkering. 

Daarnaast wordt gewerkt aan verbeteringen in centrale aanmelding via de Pauzeknop en warme doorverwijzing in samenwerking met de hulpverleningsketen. Ook zal worden onderzocht of meldingen van deurwaarders over aangekondigde woningontruimingen in de toekomst via het Schuldenknooppunt aangeleverd kunnen worden. Aan zo'n melding is -als het goed is- een vroegsignaal voorafgegaan. Daarom is het voor de hand liggend om de ontruimingsmelding op dezelfde plek binnen te laten komen als het vroegsignaal van de betrokken verhuurder. 

Voorop blijven in vroegsignalering? Ga op NVVK-expeditie 

Het NVVK Serviceteam is beschikbaar om jouw gemeente te helpen bij het verbeteren van jullie vroegsignaleringsprocessen. De NVVK nodigt je daarnaast uit om mee te doen aan de NVVK Expeditie Vroegsignalering. Dat is een tien weken durend praktijkprogramma waarin je samen met je collega's via opdrachten en experimenten jullie eigen vroegsignaleringsproces verbetert. De aanpak is een combinatie van leren, oefenen, kennisdeling en een speels competitie-element om verbeteringen sneller in de praktijk te realiseren. Een speelse en tegelijk serieuze manier om te blijven ontwikkelen! 

De volgende expeditie gaat in januari 2027 van start. Meer weten of aanmelden? Serviceteam@nvvk.nl