Themabijeenkomst levert handvatten op voor goede nazorg

Uit de gevangenis – ook uit de schulden?

15 januari 2026

De themamiddag bracht verschillende werelden bij elkaar:

• financiële hulpverlening
• reclassering
• de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI)
• gemeentelijke nazorgcoördinatoren voor inwoners die een gevangenisstraf ondergingen

Wat de deelnemers verbond is de hulp die zij bieden aan (ex-)gedetineerden met schulden. De NVVK ontwikkelde er een speciale werkwijzer voor:

Naar de werkwijzer ‘schuldhulp voor ex-gedetineerden'

Tijdens de themamiddag namen we kennis van elkaars werkwijze. Alle deelnemers brachten veel expertise op het onderwerp mee. Doel van de bijeenkomst was om die expertise te delen. Want effectief samenwerken helpt om schulden van (ex-)gedetineerden op te lossen.

Financiële stabiliteit

Gercoline van Beek (onderzoeker Hogeschool Utrecht) deelde de nieuwste inzichten uit onderzoeken op het snijvlak van het forensische domein en de schuldhulpverlening.

Laurien Polman (Reclassering Nederland) legde uit waarom financiële stabiliteit zo belangrijk is voor een goede terugkeer in de maatschappij en op welke manier reclassering daarvoor aandacht en ondersteuning biedt.

90% heeft schulden

Van de mensen die uit de gevangenis komen heeft 90% schulden. De fase waarin ze zich -aan het eind van hun detentieperiode- voorbereiden op terugkeer in de samenleving geeft de gelegenheid hierover in gesprek te gaan en hulp aan te bieden. De bijeenkomst maakte duidelijk dat er veel manieren zijn om dat te doen:

• De casemanager van DJI brengt bij de start van de detentie in kaart of er schulden zijn en geeft een signaal af aan de gemeente. Dit signaal komt terecht bij de gemeentelijke coördinator ‘nazorg voor ex-gedetineerde inwoners.
• De reclassering zet zich in voor goede re-integratie. Aandacht voor financiële stabiliteit is daarbij cruciaal.
• Gemeentelijke financieel hulpverleners trekken samen op met de gemeentelijke coördinator nazorg.

Hoe kan het beter?

De bijeenkomst leverde inspirerende voorbeelden op. Tegelijk blijkt er nog veel ruimte voor verbetering. Dit zijn vragen die je jezelf kunt stellen:

• Als ruim 90 procent van de ex-gedetineerden te maken heeft met schulden, hoe zorg je er dan voor dat jouw inwoner na detentie echt opnieuw kan beginnen? Want schulden maken re-integreren extra lastig.
• Ligt de focus in jullie hulpverlening op het opbouwen van vertrouwen of op het nauwgezet volgen van de voorgeschreven processtappen?
• Hoe richt jouw gemeente de nazorg in en hoe onderhoud je contact met de doelgroep en met collega’s?
• Hoe ga je om met schadevergoedingsmaatregelen van het CJIB?
• Wat doe je als de rechtbank als voorwaarde stelt dat er schuldhulpverlening moet worden opgestart, maar de gemeente geen mogelijkheden ziet?

De uitdagingen in dit werk

De deelnemers ontdekten ook een aantal uitdagingen.

• Soms legt de rechtbank ‘schuldhulpverlening’ op als voorwaarde bij terugkeer in de samenleving. De gemeente is daar niet altijd van op de hoogte. Er ontstaat dan een probleem wanneer de gemeente de schuldhulpverlening heeft uitbesteed. De ingeschakelde partij moet ruimte hebben voor deze aanmelding, anders loopt het alsnog spaak.
• Gemeenten krijgen vanuit het rijk geld voor re-integratie en terugkeer van ex-gedetineerde inwoners. Gebruik dit voor bijvoorbeeld een vaste contactpersoon voor (ex)gedetineerden. Want elke keer dat iemand zijn verhaal opnieuw moet vertellen, voelt dat als 'een wond die weer opengaat'.
• Bied vertrouwen. Dat is een belangrijker doel dan 'alle stapjes uit het hulpproces in de juiste volgorde aflopen'

Tip: gebruik het Bestuurlijk akkoord 'Nazorg ex-gedetineerden' om afspraken te maken met andere organisaties. Het akkoord werd overeengekomen tussen de VNG en de ministeries van Binnenlandse Zaken en Justitie. Hierin staat onder andere uitgelegd hoe je met de verschillende partijen afspraken kunt maken over het uitwisselen van gegevens.

Passage in het 'Bestuurlijk akkoord Nazorg ex-gedetineerden' over schuldenproblematiek

Lokale voorbeelden

We hoorden deze voorbeelden van lokale aanpakken:

• Nijmegen heeft na drie jaar hard werken bereikt dat er met alle betrokken partijen een goede samenwerking is ontstaan. Daarbij maakt de regisseur Nazorg veelvuldig gebruik van de input die het Bestuurlijk akkoord geeft.
• Gouda regelde dat (als er na een eerste inventarisatie sprake blijkt van schulden, en dat is bijna altijd) de gemeentelijke nazorgcoördinator samen met de gemeentelijke financieel hulpverlener langsgaat bij de penitentiaire inrichting voor een gezamenlijke afspraak.
• Twente richtte een 'Huis van herstel' in, een partnerschap van de penitentiaire inrichting Almelo, drie reclasseringsorganisaties en de veertien Twentse gemeenten. Een schuldhulpverlener van Stadsbank Oost Nederland kan daar mensen direct helpen met financiën.
• De DJI heeft staffunctionarissen per regio die speciaal gericht zijn op samenwerking met onder andere de gemeente.