'Mijn man hoeft niet meer naar buiten. Hij kan alles wat we hebben, verliezen vanaf onze eigen bank.'
Groeiende Europese zorgen over online gokken en schulden
Online gokken kan het dagelijks leven ingrijpend ontwrichten. Het Europese netwerk van organisaties voor schuldhulpverlening ECDN besprak onlangs gokken als een groeiend maatschappelijk vraagstuk dat zelfs de publieke gezondheid raakt.
'Mijn man hoeft niet meer naar buiten. Hij kan alles wat we hebben, verliezen vanaf onze eigen bank.' Dit citaat, afkomstig uit onderzoek onder Ierse woonwagenbewoners, creëerde een indringend moment tijdens de jaarlijkse ledenvergadering van de ECDN. Deze organisatie verenigt financieel hulpverleners uit heel Europa. Beleidsmakers, wetenschappers, hulpverleners en ervaringsdeskundigen bespraken hier gokken als groeiend maatschappelijk probleem. Joeri Eijzenbach, beleidscoördinator bij de NVVK, maakt sinds maart 2023 deel uit van het bestuur van de ECDN en vertegenwoordigt vanuit die rol de Nederlandse schuldhulpverlening op Europees niveau.
Gokken als volksgezondheidsvraagstuk
Een belangrijke basis voor de discussie vormde het rapport van de internationale Lancet-commissie over gokken. Gerda Reith (University of Glasgow) presenteerde de bevindingen van dit onafhankelijke onderzoek, uitgevoerd zonder betrokkenheid van de gokindustrie. De conclusies zijn ernstig: wereldwijd hebben naar schatting 448,7 miljoen volwassenen te maken met enige vorm van gokproblematiek, van wie ongeveer 80 miljoen mensen ernstig problematisch gokgedrag vertonen of verslaafd zijn. Dat is een enorme groei ten opzichte van de circa 35 miljoen gokverslaafden die twaalf jaar geleden werden geteld.
Die groei hangt nauw samen met de explosieve opkomst van online gokken, aangejaagd door financiële technologie, gerichte marketing en de verwevenheid met sport. De commissie stelt dat gokken daardoor steeds toegankelijker én normaler is geworden.
Schade gaat verder dan de gokker zelf
Gokschade blijft zelden beperkt tot het individu. Gemiddeld worden per gokker nog zes tot tien andere mensen getroffen: partners, kinderen en directe naasten. De schade manifesteert zich financieel (schulden, verlies van spaargeld, huisuitzetting), sociaal (relatieproblemen, isolement) en mentaal (depressie, angst, schaamte). Zweeds onderzoek laat zien dat mensen met een gokverslaving vijftien keer vaker suïcidegedachten hebben dan mensen zonder gokproblemen.
Nationale praktijken: van Finland tot Ierland
Finland kiest voor een holistische aanpak waarbij schuldhulpverleners ook oog hebben voor onderliggende gokproblematiek. Een specifiek aandachtspunt is de combinatie van gokken en onverzekerd krediet: mensen die met dergelijke leningen gokken, nemen hogere risico's en raken dieper in de schulden. Samenwerking tussen schuldhulpverlening, banken en gezondheidszorg staat daarom centraal in de Finse aanpak.
In Ierland liet Gary Duffy van het Irish Banking Culture Board zien welke rol banken kunnen spelen. Omdat 99% van het online gokken via de bankpas verloopt, hebben banken een directe signaleringsfunctie. Blokkades op bankpassen voor goksites bleken effectief: bij één Ierse bank leidde de blokkadefunctie tijdens grote paardenraces tot 8 miljoen euro minder gokuitgaven.
Onderzoek onder de gemeenschqp van woonwagenbewoners in Ierland illustreert hoe ingrijpend die verandering is. Het hierboven aangehaalde citaat over de gokkende echtgenoot kwam uit focusgroepen met deze hechte, moeilijk bereikbare bevolkingsgroep. De conclusie: vertrouwen en culturele aansluiting zijn voorwaarden voor effectieve hulp. Een standaardaanpak werkt niet voor iedereen.
Nederland: een schrijnend contrast
Marlies Mast van de Kansspelautoriteit schetste de Nederlandse situatie. Van de 5,1 miljoen Nederlanders die weleens gokken, lopen 1,3 miljoen mensen risico op verslaving, waarvan 179.000 met een hoog risico. Slechts 2.700 mensen zijn momenteel in behandeling. Dat contrast laat zien hoe groot de kloof is tussen de werkelijke omvang van het probleem en het bereik van de hulpverlening.
Mast pleitte voor een duidelijkere 'duty of care' bij gokbedrijven: de verantwoordelijkheid voor gokschade ligt nu nog te veel bij het individu. Ook vroeg zij aandacht voor vroegsignalering door professionals zoals docenten en jongerenwerkers, en voor een bredere definitie van wat onder gokken valt, denk aan 'loot boxes' in games en crypto.
Lessen voor de financiële hulpverlening
De bijeenkomst maakte duidelijk dat gokproblematiek en schulden steeds vaker samengaan en om een integrale aanpak vragen. Wachten tot alle problemen zijn opgelost voor hulp wordt geboden, werkt averechts. Stabilisatie en schadebeperking zijn waardevolle eerste stappen. Vroegtijdig signaleren, ook door schuldhulpverleners, vergroot de kans op herstel aanzienlijk.
De NVVK ziet dan ook concrete aanknopingspunten in deze Europese inzichten:
- voor betere samenwerking met banken.
- voor versterking van vroegsignalering en
- voor een integrale aanpak waarbij schulden en gokproblematiek samen worden opgepakt.