NVVK-advies: eerst nader onderzoek naar trage overdracht
Doorstroombeloning bij schuldenbewind: goed idee?
Zorgt een financiële prikkel ervoor dat bewindvoerders hulpvragers met schulden sneller aanmelden bij de gemeentelijke schuldhulp? Nee, blijkt uit NVVK-onderzoek. De oorzaak voor de lange tijd die bewindvoerders nodig hebben is complex, vereist vervolgonderzoek en vraagt een bredere aanpak.
Kamerleden drongen de afgelopen jaren bij bewindslieden aan op actie. Zij hadden de indruk dat bewindvoerders uit financiële motieven langer dan nodig wachten met het overdragen van dossiers van cliënten met schulden aan de gemeente.
Kabinet wil doorstroombeloning
Schuldenbewind levert namelijk een hogere vergoeding op. Dat zou volgens de Kamerleden leiden tot trage doorstroom. Het kabinet schreef de Kamer dat zij wel wat ziet in het introduceren van een doorstroombeloning. Op het moment dat een cliënt door zijn bewindvoerder aangemeld wordt bij de gemeente voor het regelen van schulden, ontvangt de bewindvoerder daar een extra vergoeding voor: de doorstroombeloning.
Erkenning voor voorbereidend werk
Zo is deze beloning behalve een prikkel ook een erkenning voor het vele voorbereidende werk van bewindvoerders. Bewindvoerders maken eerst het schuldendossier helemaal actueel en compleet voordat ze hun cliënt bij de gemeente aanmelden. Voor een inwoner zonder bewind moet de gemeente veel meer zelf doen. Een extra beloning op het moment dat de cliënt doorstroomt naar de gemeente is dus goed te verdedigen.
Goed beeld ontbreekt
Die functie van een doorstroombeloning waardeert de NVVK, en die heeft ook onze steun. Maar of een doorstroombeloning versnellend werkt, is zeer de vraag. Om te beginnen ontbreekt het aan een scherp beeld van de veronderstelde vertraging. Eenduidige data over de omvang van het probleem zijn er niet. Wie goed kijkt naar de oorzaken, ontdekt dat een doorstroombeloning zeer waarschijnlijk niet versnellend gaat werken.
- Het betreft vaak complexe dossiers. Dat is meer bepalend voor het overdrachtsmoment dan het werkproces van bewindvoerders.
- Gemeenten hanteren allemaal eigen werkprocessen en stellen zeer gedetailleerde eisen aan de overdracht. Dat werkt vertragend voor bewindvoerders.
Verkorting bewindperiode
De NVVK ontraadt daarom een overhaaste beleidsverandering die zich beperkt tot het introduceren van een financiële prikkel. Sowieso is meer onderzoek nodig naar ongewenste neveneffecten:
- Het kabinet koppelt de introductie van een doorstroombeloning aan verkorting van de duur van schuldenbewind van 5 jaar naar 3 jaar. Zo kan de doorstroombeloning ‘budgetneutraal’ worden ingevoerd. Dit stuit op weerstand bij bewindvoerders en bij de rechterlijke macht. Zij voorzien dat verkorting gaat leiden tot een stroom aan verlengingsverzoeken.
- Verkorting zal bewindvoerders ook selectiever maken bij het aannemen van cliënten met schulden. Moeilijke dossiers worden vermeden.
Hoe dan wel?
In ons onderzoek doen we vijf aanbevelingen aan de betrokken ministeries:
- Breng aanmeldmomenten en de daar aan voorafgaande doorlooptijden glashelder in beeld.
- Werk vanuit de Basisdienstverlening aan een landelijk en uniform format voor het door bewindvoerders bij gemeenten aanmelden van cliënten met schulden.
- Investeer in samenwerking door in veel meer gemeenten te komen tot het sluiten van modelconvenanten met bewindvoerders.
- Vereenvoudig de gegevensuitwisseling tussen bewindvoerder en gemeente (met inachtneming van de juridische kaders).
- Reorganiseer het hele financierings- en beloningssysteem grondig, vermijd symptoombestrijding via een detailaanpassing als de doorstroombeloning.
Het onderzoek werd op verzoek van de NVVK als afstudeeropdracht verricht door Judith Broeks, docent recht en social work aan de Saxion Hogeschool. Met het onderzoek sloot zij haar masterstudie 'Legal Management' aan de Hogeschool van Amsterdam af.
Meer lezen
- Deze one-pager vat de bevindingen van het onderzoek en de aanbevelingen samen
- Hier het hele onderzoek van Judith Broeks, in opdracht van de NVVK
Citaat uit de brief van het Kabinet aan de Kamer (16 april 2025):
'Om de doorstroom te bevorderen zijn wij voornemens om een doorstroombeloning toe te voegen aan de huidige forfaitaire vergoedingen die kunnen worden toegekend door de kantonrechter. (...) Op het moment dat het schuldendossier door de beschermingsbewindvoerder is aangedragen bij de gemeentelijke schuldhulpverlening of de Wsnp kan een verzoek worden ingediend bij de kantonrechter om aanspraak te maken op deze extra beloning. (...) De invulling van deze maatregel moet nog verder uitgedacht en uitgewerkt worden. Hierbij is afstemming met de brancheverenigingen en gemeenten noodzakelijk.'