De belangrijkste speech van het jaar hoor je op ons congres
'Durf te kijken naar oorzaken schulden'
Iedereen kan in de schulden terechtkomen - dat is helemaal waar. Maar daar moet het denken over oorzaken van schuldenproblematiek niet stoppen, stelt lector Schulden en Incasso en bijzonder hoogleraar Schuldenproblematiek Nadja Jungmann. 'Het doet ertoe wat je basisvaardigheden en je persoonlijkheidskenmerken zijn. We moeten durven kijken naar deze verklaringen. Niet om harder te oordelen, wel om beter te helpen'.
Prof.dr. Nadja Jungmann gaat op ons congres op 21 mei verder in op wat ze eerder in haar oratie 'De nieuwe kleren van de keizer' aan de orde stelde. Die hield ze eind vorig jaar ter gelegenheid van de aanvaarding van haar (al begin 2025 gestarte) benoeming als bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam.
De titel van Jungmanns oratie verwijst naar de pijnlijke realiteit dat er de afgelopen jaren veel beleid in gang is gezet om de schuldenproblematiek terug te dringen, terwijl het aantal mensen dat kampt met problematische schulden onverminderd hoog blijft.
Iedereen in de schulden
Jungmann: 'Op het NVVK-congres ga ik het hebben over de rol van basisvaardigheden en persoonlijkheidskenmerken bij het ontstaan van schuldenproblematiek en bij het voortbestaan ervan. In de afgelopen jaren werd het narratief dominant dat iedereen in de schulden kan komen. Dat narratief was belangrijk. Het hielp ons om schaamte te verminderen en drempels te verlagen om hulp te vragen. Het heeft meer aandacht gebracht voor het belang van bestaansonzekerheid bij het ontstaan van schulden. 'Life events' zijn in beeld gekomen en de impact van bureaucratie: de manier waarop we bij de overheid onze ondersteuning organiseren.'
Persoonlijkheidskenmerken doen ertoe
'Tegelijk heb ik in mijn oratie ook gezegd: dat narratief is te smal. Want inderdaad is het zo dat iedereen in een financieel kritische situatie terecht kan komen. En tegelijk geldt: als je in die situatie terechtkomt, dan doet het ertoe wat je basisvaardigheden en je persoonlijkheidskenmerken zijn. Zoals je zelfregulatie, de mate waarin je consciëntieus bent, maar ook de mate waarin je bij ingewikkelde situaties de neiging hebt om erop af te gaan of de situatie juist te vermijden.'
Drie belangrijke vragen
In haar lezing beantwoordt prof. dr. Jungmann drie vragen:
1) Wat zijn basisvaardigheden en persoonlijkheidskenmerken die het risico op problematische schulden vergroten?
2) Waar liggen de grenzen aan coachbaarheid?
3) Wat betekent dat voor onze hulpverlening, voor het beleid voor vroegsignalering, voor de systeeminrichting?
Niet oordelen maar helpen
Jungmann: 'Als we schuldenproblematiek duurzaam willen terugdringen, moeten we durven kijken naar de verklaringen voor schuldenproblematiek. Niet om harder te oordelen, maar wel om beter te helpen. Waar ik heel erg op hoop is het openbreken van dat gesprek. Want dat kan eraan bijdragen dat we mensen die hulp geven die voor hen ook daadwerkelijk werkt.'