Onderzoek studenten Radboud Universiteit naar domein-overstijgende hulp

Niet doorschuiven maar doorvragen

2 februari 2026

Een bachelor-vak over de relatie tussen financieel gedrag en mentale gezondheid bracht antropologie-studenten Myrthe Groen en Yasmin El Fouly in contact met het onderwerp. De twee ontdekten hoe sterk geldzorgen doorwerken op iemands psyche. Toen zich kort daarna een stageplek aandiende binnen de pilot 'De wachtlijst genezen', rond financiële zorg en ggz, besloten zij zich verder in dit thema te verdiepen.

De wachtlijst genezen (DWG)
Het onderzoek van de studenten is onderdeel van de pilot ‘De wachtlijst genezen’ (DWG). Deze pilot richt zich breder op het ontwarren van de relatie tussen mentale en financiële problematiek en het vinden van oplossingen om cliënten die nu onterecht in de wachtrij bij de geestelijke gezondheidszorg (ggz) staan bij het juiste loket te krijgen. Zo zou de druk op de wachtlijsten kunnen afnemen en zouden cliënten sneller op de juiste manier geholpen kunnen worden.

De pilot is in 2024 opgezet door Lisette Pondman (bestuurder stichting CAV, bestuurslid NVVK) en Marnix de Romph (bestuurder CaleidoZorg). Stichting CAV biedt hulp aan mensen die door omstandigheden hun financiële zaken of hun zorg niet meer zelf kunnen of willen regelen. Daarvoor biedt de stichting onder andere bewindvoering, budgetbeheer, mentorschap en curatele aan. CaleidoZorg is een organisatie die ambulante behandelingen in basis- en specialistische ggz aanbiedt. De behandelingen zijn gebaseerd op het actief en structureel bijdragen aan herstel vanuit de mens zelf. Andere bij de pilot betrokken partijen zijn de Radboud Expertise Group on Action against INdebtedness (R€GAIN) en het Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg NIVEL.            

Omdat het ging om een pilot startte het onderzoek zonder vastomlijnde onderzoeksvraag. In plaats daarvan kozen de studenten voor een verkennende aanpak: luisteren naar betrokkenen, ervaringen ophalen en patronen herkennen.

Meelopen in de praktijk

Voor hun onderzoek spraken zij met verschillende professionals: vertegenwoordigers van de NVVK, van stichting CAV en beleidsmakers. Daarnaast liepen zij een dag mee met een bewindvoerder, een budgetbeheerder en een mentor. De combinatie van interviews en praktijkervaring bood waardevolle inzichten. 'Juist door mee te lopen zagen we hoe beleid en systeemafspraken in de praktijk uitpakken voor mensen. Dat maakte het heel concreet,' aldus de studenten.

Myrthe Groen en Yasmin El Fouly

Wat viel op?

• Een belangrijk inzicht was het belang van vroegsignalering. Veel problemen escaleren omdat financiële zorgen pas laat in beeld komen.
• Daarnaast viel op hoe sterk de muren tussen domeinen zijn. Zorg en financiële hulpverlening zijn verschillend georganiseerd en gefinancierd, waardoor problemen snel worden ‘doorgeschoven’.

'Een huisarts heeft 10 minuten per consult. Dan is het logisch dat hij zich richt op medische klachten en minder ruimte heeft om door te vragen naar financiële stress.'

In gesprekken en literatuur kwam dit beeld steeds terug: cliënten voelen zich vaak van het kastje naar de muur gestuurd. Professionals handelen zorgvuldig binnen hun eigen kader, maar missen soms het bredere perspectief. 'Niet omdat ze niet willen, maar omdat het systeem zo is ingericht,' benadrukken de studenten. 'Een huisarts heeft 10 minuten per consult. Dan is het logisch dat hij zich richt op medische klachten en minder ruimte heeft om door te vragen: ligt de oorzaak van uw klachten misschien in financiële stress?'

Nadeel van specialisatie

De sterke specialisatie binnen de zorg heeft voordelen, maar ook nadelen. Doordat professionals zich noodgedwongen richten op hun eigen expertise blijven onderliggende sociale en financiële oorzaken van klachten soms buiten beeld. Juist die factoren zijn vaak bepalend voor het welzijn van mensen. Daar komt bij dat schaamte en taboe geldzorgen extra onzichtbaar maken. Mensen vertellen er niet snel over, terwijl financiële stress grote invloed heeft op de mentale gezondheid.

Een ander perspectief

Volgens de studenten vraagt dit om een andere manier van kijken: niet het systeem, maar de mens centraal. Dat betekent:

• meer samenwerking tussen domeinen.
• meer afstemming en
• meer ruimte om maatwerk te leveren.

Zij pleiten voor een integrale benadering waarin professionals gezamenlijk optrekken rond de vraag: wat heeft deze persoon nú nodig? Soms is dat medische zorg, maar soms is financiële rust de eerste en meest effectieve stap.

'Wat heeft deze persoon nú nodig? Soms is dat medische zorg, maar soms is financiële rust de eerste en meest effectieve stap.'

Van inzichten naar een praktisch model

Op basis van de interviews, observaties en literatuur ontwikkelden de studenten een model dat laat zien waar het in de praktijk vaak misgaat en waar kansen liggen voor verbetering. Het ontwikkelde model maakt inzichtelijk hoe hulp en ondersteuning rondom een cliënt zijn georganiseerd binnen vier domeinen: psychisch, medisch, sociaal en financieel. Elk domein kent zijn eigen professionals, voorzieningen en routes, en in de praktijk werken deze werelden vaak langs elkaar heen. 

Klik op de pijl en breng de graphic in beweging

Door de cliënt centraal te plaatsen en de verschillende vormen van ondersteuning daaromheen te positioneren, laat het model zien waar versnippering ontstaat en waar kansen liggen voor betere samenwerking. Het model is een hulpmiddel om het gesprek aan te gaan. Het helpt professionals om signalen eerder te herkennen en breder te kijken dan het eigen domein.

Resultaat: minder druk op de GGZ

Betere samenwerking kan voorkomen dat mensen onnodig lang op wachtlijsten belanden of zorg krijgen die onvoldoende effect heeft. Het kan leiden tot minder druk op de ggz, lagere zorgkosten en vooral: meer rust en perspectief voor cliënten.

Daarnaast benadrukt het onderzoeksduo het belang van normalisering. Zoals mentale gezondheid steeds beter bespreekbaar wordt, zou dat ook moeten gelden voor geldzorgen. Financiële problemen zijn geen individueel falen, maar vaak het gevolg van omstandigheden. De boodschap van de studenten is helder: zolang domeinen langs elkaar heen blijven werken, zijn hulpvragers daar de dupe van. Samenwerking is een noodzakelijke voorwaarde voor passende hulp, vinden Myrthe en Yasmine.

De cirkels uitgelegd

'Links een overzicht van het zorgaanbod zoals het nu is, rechts de gewenste versie. Dit diagram geeft weer hoe het huidige aanbod om een persoon is georganiseerd. De hulp is georganiseerd binnen de volgende vier domeinen: psychisch, medisch, financieel en sociaal. De aanbieders in de binnenste cirkel zijn het meest laagdrempelig en het minst gespecialiseerd, terwijl ze in de buitenste cirkel het meest hoogdrempelig en gespecialiseerd zijn.
Knelpunten in beeld
De rode cirkels in de linkse figuur zijn knelpunten. Ze zijn specifiek geplaatst tussen de middelste en buitenste ring, aangezien er samenwerking mist tussen middel- en hooggespecialiseerde hulp. Er wordt snel doorverwezen vanaf de middelste ring naar de buitenste ring, terwijl het soms effectiever en goedkoper is om eerst te kijken of dit überhaupt wel nodig is. Daarvoor is het van belang dat domeinen (voornamelijk organisaties in de middelste ring) met elkaar samenwerken.
Daarom hebben we de rechtse figuur gemaakt. Hier is de middelste cirkel helemaal groen gemaakt, zodat het belang van samenwerking tussen die organisaties wordt benadrukt. Dit zijn namelijk organisaties waar je vaak komt als het nog niet helemaal duidelijk is wat er aan de hand is of waar er mogelijkheden zijn om verder onderzoek te doen.
Investeer in middelste ring
Dit model is eigenlijk een aanbeveling van hoe het ideale zorgaanbod eruitziet. Daarnaast zouden wij aanraden om te investeren in de middelste ring om de druk op de buitenste ring te verminderen. Deze middelste ring heeft namelijk volgens ons een belangrijke rol als het gaat om vroegsignalering en doorverwijzing.
Cirkels zouden moeten kunnen draaien (zoals hier), want bij multiproblematiek is het juist van belang dat de domeinen bij elkaar komen. Dit vergroot de kans dat ondersteuning aansluit bij wat iemand daadwerkelijk aankan en nodig heeft.'