Veel schuldhulpverleners worstelen ermee als er hulpvragers aankloppen die flinke schulden hebben én een woning met overwaarde. Ook leven er vaak allerlei vooroordelen bij hulpverleners, bijvoorbeeld dat schuldeisers alleen willen meewerken als het huis verkocht wordt.  

De nieuwe proeftuin ‘Expertisecentrum Eigen Woning’, een initiatief van de NVVK en gemeente Den Haag, ondersteunt bij het vinden van alternatieve oplossingen mét woningbehoud. Den Haag heeft veel ervaring met woningbezitters met schulden en verstrekt ook al jaren zogeheten ‘gemeentehypotheken’. 

Vraagbaak 

NVVK-leden konden Den Haag al inschakelen voor informatie en expertise via de NVVK Vraagbaak hypotheken. Deze proeftuin gaat verder: schuldhulpverleners kunnen, wanneer hun gemeente NVVK-lid is en er vooraf afspraken gemaakt zijn over deelname aan de Proeftuin, een heel dossier neerleggen bij Den Haag om uit te zoeken of woningbehoud mogelijk is. Waar nodig treedt Den Haag ook namens de woningbezitter in contact met diens hypotheekverstrekker. De betrokken schuldhulpverlener wordt dus nóg verder ontzorgd. 

'Als branche hebben we woningbezitters met problematische schulden onvoldoende in beeld. Vaak bedenken die zich wel twee keer voordat ze om hulp vragen, mede vanwege de angst om hun huis kwijt te raken', weet NVVK-beleidsadviseur Ellen Hennekens. 'We willen meer doen om dat vooroordeel te ontkrachten. In de proeftuin onderzoeken we, vooralsnog op kleine schaal, of het mogelijk is om woningbehoud vaker te realiseren door de inbreng van expertise zoals die in Den Haag aanwezig is.'

Soms kan dit door een tweede hypotheek of het oversluiten van de bestaande hypotheek. En in uiterste gevallen is het mogelijk dat Kredietbank Den Haag een ‘gemeentehypotheek’ verstrekt. 

Maatwerk 

Met de eigen hypotheekafdeling helpt de gemeente Den Haag mensen die bij reguliere geldverstrekkers net buiten de boot vallen, aldus Sorayda Berkhout, directeur Inkomen, Participatie & Voorzieningen SZW van de gemeente Den Haag. 'Hun huis heeft bijvoorbeeld overwaarde, maar door een BKR-registratie of omdat ze ouder dan 65 zijn, krijgen ze geen nieuwe of aanvullende hypotheek meer bij een bank, waarmee de schulden opgelost zouden kunnen worden. Bij ons spelen die belemmeringen niet.'  

Monique Spoor, teammanager GKB en verantwoordelijk voor het hypothekenteam, legt uit: 'Wij hebben geen winstoogmerk. We kijken vooral naar het inkomen en de werkelijke lasten: wat is een reëel bedrag dat iemand kan betalen aan hypotheekaflossing?' Dat levert maatwerk op, maar het blijft een hypotheek: 'Ons rentetarief is marktconform en ligt soms zelfs net wat hoger dan bij een commerciële partij.'

Goede afspraken  

Den Haag is volgens eigen zeggen de enige gemeente die 'gemeentehypotheken’ verstrekt. Die worden niet zomaar toegekend: 'Als iemand al een hypotheek heeft, proberen we eerst om daar gunstigere voorwaarden bij te regelen. Dat heeft de voorkeur, en onze ervaring is dat de geldverstrekkers in principe graag meewerken. De Schakel!-contacten helpen hier ook bij. Komen we er met hen niet uit, dan kunnen wij als gemeente een hypotheek verstrekken.'

'Het is niet zo dat je bij ons standaard wél een hypotheek krijgt als je bijvoorbeeld een BKR-registratie hebt', vult Sorayda Berkhout aan. 'We kijken altijd naar het hele plaatje: hoe kunnen we bijdragen aan een duurzame oplossing? We willen mensen perspectief bieden en dakloosheid voorkomen, zeker nu de huizenmarkt op slot zit.'  

Volgens Monique loopt de gemeente daarbij weinig risico. 'We maken goede betaalafspraken. Deze mensen willen hun huis behouden en werken mee. We verstrekken ook nooit het maximale bedrag.'

Stabiele factor 

Rotterdam is de eerste proeftuin-deelnemer. 'We liepen er steeds vaker tegenaan dat we klanten met een koopwoning niet konden helpen', vertelt Tugba Sahin, teammanager bij Geldplein van de gemeente Rotterdam. 'Daarom waren we al op werkbezoek geweest om te kijken hoe Den Haag het aanpakt, voordat we over deze pilot hoorden. We hebben meteen aangegeven dat we mee wilden doen.'

Het huis verkopen is niet altijd de beste oplossing, zegt Ronald van As, directeur Maatschappelijke Ondersteuning van de gemeente Rotterdam. 'Huren is vaak veel duurder, en de gestegen kosten voor levensonderhoud zijn voor veel mensen al een probleem. En zie maar eens een vervangend huis te vinden in Rotterdam. Als mensen in een moeilijke situatie zitten, is een huis misschien nog de enige stabiele factor, zeker als ze kinderen hebben. Daarom zoeken we liever een oplossing waarbij ze hun huis kunnen houden.'

Vroegsignalering is daarom belangrijk, onderstreept Tugba. 'Door het experiment vroegsignalering met hypotheekachterstanden krijgen we maandelijks lijsten van banken met inwoners met een betalingsachterstand. Deze inwoners reageren vaak huiverig als ze een hulpaanbod krijgen – ze denken dat wij de woning afpakken. Maar wij zoeken juist mee naar een passende oplossing.'

Grote dromen 

Rotterdam is enthousiast, laat Ronald van As weten: 'We leren nu vooral van Den Haag: waar lopen jullie tegenaan? Staan geldverstrekkers ervoor open om mee te werken? Wat is daar voor nodig? En hoe kunnen we de kennis borgen?' Voor hem is één ding heel duidelijk: 'Deze expertise móet gewoon een vast onderdeel worden van onze dienstverlening. Ik roep ook andere gemeenten op om deel te nemen aan de proeftuin.'

Ook Tugba Sahin heeft grote dromen: 'We hebben al medewerkers in huis met hypotheekervaring. Door de proeftuin ontdekken we wat mogelijk is als het gaat om schuldhulpverlening. Voordat we de organisatie hiervoor inrichten, wil ik eerst vijftig casussen behandeld hebben om te zien wat het oplevert.' En haar ambitie reikt verder: 'Ik wil dat we uiteindelijk zelf hypotheekadvies kunnen verstrekken. Zodat we niet alleen doorverwijzen, maar ook adviseren, bemiddelen en waar nodig samenwerken met banken en verzekeraars. En als dat voor sommige klanten niet haalbaar blijkt, wil ik dat wij als Geldplein zélf garant kunnen staan. Mensen verdienen een nieuwe kans om hun leven weer op de rit te krijgen.'

Onderzoek en lobby 

Rotterdam financiert haar eigen deelname aan de proeftuin. Om de drempel voor andere, kleinere gemeenten zo laag mogelijk te maken, stelt de NVVK ook een budget beschikbaar. Hiermee kunnen vooralsnog ongeveer vijftien dossiers integraal behandeld worden. Met een aantal gemeenten vinden momenteel gesprekken plaats, zodat zij hopelijk ook gaan deelnemen aan de proeftuin. 

'Met de ervaring die we in de proeftuin opdoen, tonen we niet alleen aan wat mogelijk is voor hulpvragers, maar brengen we ook in kaart wat nodig is om de inzet van een dergelijk ‘expertisecentrum’ straks te kunnen uitbreiden', aldus Ellen Hennekens.  

De casussen dienen ook als onderzoeksmateriaal. 'Als in de context van deze proeftuin blijkt dat iets wél mogelijk is via financiering door de Kredietbank Den Haag, terwijl dat in de reguliere sector niet lukt, dan gaan we verkennen waar dat aan ligt en wat mogelijk extra nodig is om als collectief de huizenbezitter met geldzorgen beter te helpen.' 

'We zien daarin ook onze rol richting de politiek' vult Monique Spoor aan. 'Wanneer banken bijvoorbeeld willen meewerken, maar tegen barrières aanlopen door wet- en regelgeving, zullen we niet nalaten dat aan te kaarten.' 

Wil je meer weten over de proeftuin of verkennen of deelname van jouw gemeente mogelijk is? Mail dan naar e.hennekens@nvvk.nl 

Op 11 september organiseren we voor NVVK-leden een Donderdagmiddagsessie over schuldregelen met banken en hypotheekverstrekkers. Ook de proeftuin komt dan aan bod. Meld je nu aan voor deze online bijeenkomst van 13.00-14.30 uur!