Collectieve culturen

Veel interculturele hulpvragers zijn verbonden aan collectivistische culturen. Die hebben andere kenmerken dan de in Nederland dominante individualistische cultuur.
Die verschillen zie je ook terug in bijvoorbeeld de wet- en regelgeving en het incassostelsel. In Nederland is de individuele verantwoordelijkheid daarbij het uitgangspunt. In collectivistische culturen wordt juist veel belang gehecht aan gemeenschappelijke verantwoordelijkheid om elkaar te ondersteunen. Dit betekent in de praktijk bijvoorbeeld dat mensen geld sturen naar familie in het buitenland, samen betalen voor de bruiloft van een familielid of een lening afsluiten om de kinderen te helpen. Ook rust een taboe op het vragen van kostgeld aan meerderjarige inwonende kinderen.

Deze keuzes kunnen ten koste gaan van de eigen financiële situatie – die wordt ervaren als minder belangrijk. Dit botst met regels en richtlijnen in de schuldhulp.

Wat kun je doen?

• Leer situaties herkennen waarin regels van de schuldhulp botsen met culturele en/of financiële keuzes van hulpvragers. Door hierover in gesprek te gaan met organisaties die hier meer kennis over hebben, vergroot je je eigen vakmanschap.
• Leg de regels en eisen van schuldhulp begrijpelijk uit. Verken samen waar deze botsen met keuzes die de hulpvrager maakt. Door erachter te komen welke waarden achter deze keuzes zitten, maak je het bespreekbaar.
• Veroordeel de keuzes niet, respecteer culturele verplichtingen en wijs op het belang van financiële stabiliteit. Samen zoek je naar alternatieve oplossingen, zoals kennissen of stichtingen vragen om het financieel ondersteunen van familie in het buitenland tijdelijk over te nemen.
  • Je kan hierbij hulp vragen aan het Nationaal Zakat Fonds, het Inspraakorgaan Turken in Nederland (IOT), het Samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders (SMN) of stichting Ocan, die zich richt op Caribische Nederlanders.
• Bespreek samen welk gedrag en welke keuzes aangepast kunnen worden ten behoeve van de schuldregeling. Wees niet dwingend en houd rekening met de autonomie van de hulpvrager. 

Gezinssamenstellingen

Na gezinshereniging wonen gezinsleden soms tijdelijk op verschillende adressen, bijvoorbeeld doordat er nog geen woning beschikbaar is of doordat ze worden opgevangen bij familie. Dit heeft gevolgen voor toeslagen, uitkeringen en gemeentelijke lasten. Daarnaast kan sprake zijn van inwonende volwassen kinderen die geen kostgeld betalen. Ook komt het voor dat een hulpvrager getrouwd is, maar de partner (nog) in het buitenland verblijft.

Wat kun je doen?

• Breng de woonsituatie goed in kaart en controleer de inschrijving in de BRP.
• Leg uit dat een schuldregeling pas goed mogelijk is wanneer er 1 vaste woonsituatie is.
• Bespreek proactief de gevolgen voor toeslagen en uitkering.
• Spreek duidelijk af dat de hulpvrager je direct informeert als de situatie verandert.
• Bij buitenlandse huwelijken is veel minder vaak dan in Nederland sprake van een gemeenschap van goederen.
  • Vraag daarom altijd naar de volgende feiten:
    • In welk land is de hulpvrager getrouwd?
    • Naar welk recht (rechtskeuze) is het huwelijk voltrokken?
    • Is het huwelijk na aankomst in Nederland ingeschreven in het Nederlandse huwelijksgoederenregister?
    • Waar hebben de echtgenoten direct na het afsluiten van het huwelijk gewoond?
• Houd rekening met het huwelijksvermogensrecht. Meer hierover lees je in de NVVK-kennisbank. Probeer de aansprakelijkheid en de verhaalsmogelijkheden te bepalen op basis van bovenstaande vragen.
• Raadpleeg het infoblad over internationale huwelijken (pdf, 117 kB), o.a. over het Haags Huwelijksvermogensverdrag (1978). Of laat advies vragen bij de notaristelefoon.
• Soms is er sprake van een scheiding, maar is deze door culturele of religieuze overwegingen niet officieel gemaakt. Bespreek of een scheiding van tafel en bed wenselijk is, om daarna financieel zelfstandig door te kunnen. Hierover is eerst duidelijkheid nodig voordat een schuldregeling mogelijk is. Vraag indien nodig extra juridisch advies.
• Gescheiden vrouwen vormen een extra kwetsbare doelgroep. Zij bouwen een nieuw bestaan op, soms ver weg van hun vertrouwde netwerk. Vaak regelde de man de financiën, waardoor de vrouw helemaal opnieuw moet beginnen zonder netwerk om op terug te vallen. Heb extra aandacht voor deze doelgroep en maak afspraken om het netwerk te versterken.
• Heb je advies nodig over de vtlb-berekening in een niet gangbare gezinssamenstelling? Benut dan de NVVK-community of de helpdesk van Bureau Wsnp.

Bezittingen die moeilijk te gelde kunnen worden gemaakt

Soms hebben hulpvragers bezittingen in het buitenland, zoals een woning of een stuk grond. Dat wordt gezien als vermogen, maar vaak is het ingewikkeld om dit te gelde te maken. Rechtszaken over eigendomsrechten en verdeling van land of vastgoed duren in Turkije of Marokko bijvoorbeeld soms wel 50 jaar. 

Wat kun je doen?

• Zoek samen met de hulpvrager naar manieren om bezit toch te gelde te maken. Mogelijk is er een oplossing binnen het netwerk of de gemeenschap. Leg de regels van een schuldregeling uit en benadruk het belang van het inleggen van vermogen.
• Bezit kan niet altijd te gelde worden gemaakt. Wanneer dit niet mogelijk is, bijvoorbeeld doordat er eerst een lange rechtszaak over zou moeten plaatsvinden, leg dan in je aanbodbrief aan schuldeisers uit waarom dit potentiële vermogen geen onderdeel is van de boedel.
• Dit is ook van belang bij woonwagenbewoners. Zij hebben beschermde woonrechten, waardoor het niet zomaar mogelijk is om de caravan en/of grond te verkopen. Vaak is dit financieel ook geen gunstige keuze, doordat dit leidt tot hogere woonkosten en dus een aanzienlijk lagere inleg in de schuldregeling. Neem deze afwegingen mee in het aanbod naar schuldeisers. Zie ook dit gesprek op de NVVK-community.
• Neem schuldeisers altijd mee in de afweging waarom je bezittingen buiten de boedel laat. Je verzoekt ze immers akkoord te gaan met het vrijgelaten vermogen.
• Leg ook goed uit aan de hulpvrager welke gevolgen dat kan hebben voor een eventuele oplossing voor de schulden

Informele schulden

In het schuldenpakket van deze doelgroep zitten regelmatig informele schulden aan mensen in het sociale netwerk. Deze kunnen soms niet worden meegenomen in een schuldregeling. Toch kan het nodig zijn deze schulden voorrang te geven, bijvoorbeeld wanneer ze leiden tot hoge stress en sociale druk.

Wat kun je doen?

• Vraag altijd of er sprake is van informele schulden.
• Neem de tijd met het uitzoeken van de schulden.
• Betrek de hulpvrager én partner bij het vinden van een oplossing. Is iedereen op de hoogte van de schulden? Ondersteun in het vastleggen van afspraken over de informele schulden. Benut hiervoor het voorbeelddocument van een schuldbekentenis (Word, 23,23 kB) van het Nibud.
• Bespreek samen de druk of spanning die ervaren wordt door de verschillende informele schulden.
• Ga na of er afspraken gemaakt kunnen worden waardoor deze schulden (deels) opgelost kunnen worden zonder dat dit invloed heeft op de schuldregeling.
• Wanneer oplossen van de informele schulden niet lukt, bespreek dan samen op welke manier de stress verminderd kan worden.